← Alle artikelen

Eikenprocessierups en je hond: risico, symptomen en wat je meteen doet

Eikenprocessierups bij je hond: het grootste risico loopt van half mei tot september. Bij een gezwollen tong spoel je de bek en ga je meteen naar de dierenarts.

Vrouw wandelt met haar hond over een bospad

De brandharen van de eikenprocessierups zijn voor je hond het gevaarlijkst van half mei tot eind juni, als de rupsen hun haren krijgen, en daarna tot in september, wanneer de haren uit lege nesten waaien. Een hond die aan een nest snuffelt of een rups oppakt, krijgt meestal binnen enkele uren een dikke, rode tong, gezwollen lippen of tranende ogen. Spoel dan zijn bek met lauw water en ga meteen naar de dierenarts. Een nest meld je in België en in Nederland bij de gemeente.

Dit artikel vervangt de dierenarts niet. Heeft je hond klachten aan tong, lippen of ogen na een wandeling bij eiken, of ademt hij moeilijk, bel dan meteen je dierenarts.

Waar en wanneer het risico het grootst is

De eikenprocessierups leeft alleen op eiken, bij voorkeur op losstaande bomen in de zon. Je vindt ze in eikenlanen, bermen, parken en aan bosranden. In Nederland zitten er volgens het RIVM in mei, juni en juli rupsen op eiken in bijna het hele land. In Vlaanderen zijn de provincies Antwerpen en Limburg het zwaarst getroffen, met ook haarden in Vlaams-Brabant en Oost-Vlaanderen. In Wallonië werd de rups pas in 2019 voor het eerst gevonden, rond Aarlen en Eupen, en sindsdien breidt ze zich uit.

Vanaf het derde larvestadium, rond half mei, krijgt een rups brandharen. Het RIVM schat dat één rups er zo’n 700.000 draagt. Overdag zitten de rupsen in hun nest. ’s Nachts trekken ze in een rij naar de kruin om te eten, en daar komt de naam vandaan. De haren breken makkelijk af en waaien mee met de wind, dus je hond hoeft een rups niet aan te raken om er last van te krijgen.

Oude nesten blijven gevaarlijk

Een leeg nest zit vol vervellingshuidjes en brandharen. Die blijven lang actief: Gezond Leven spreekt van vijf tot zeven jaar, het RIVM van zes tot acht jaar op plekken waar de rups heeft gezeten. Ook in de herfst en de winter kan je hond dus nog in aanraking komen met haren. Het Kennisplatform Processierups wijst er bovendien op dat er nesten laag aan de stam en zelfs op de grond voorkomen. Een hond die onder een eik in het blad snuffelt of stokjes en eikels oppakt, komt daar met zijn bek vlak bij de haren.

Symptomen bij je hond

De bek is bij een hond het kwetsbaarst, omdat hij aan nesten snuffelt en likt. Dierenartsen beschrijven deze signalen:

  • een dikke, rode tong, soms met blaren op de tong en in de bek
  • gezwollen lippen, jeuk, veel kwijlen en moeite met slikken of ademen
  • tranende, rode ogen
  • hoesten, misselijkheid, braken of lusteloosheid

De klachten beginnen meestal plots, binnen enkele uren na de wandeling. Dierendermatoloog Annette van der Lee waarschuwde bij de NOS dat een heftige reactie tot afsterving van weefsel kan leiden. Een beschadigde tong maakt eten en drinken dan moeilijk. Wordt de tong snel dikker of krijgt je hond het benauwd, dan is het een spoedgeval.

Wat je meteen doet

  1. Trek handschoenen aan of doe een plastic zakje over je hand, zodat de haren niet op je eigen huid terechtkomen.
  2. Spoel de bek, de lippen en de ogen ruim met lauw water. Een natte doek op de tong verzacht de pijn.
  3. Bel je dierenarts en zeg dat het om de processierups gaat. Een dierenarts kan met een injectie de allergische reactie afremmen. Geef zelf geen pijnstillers of allergiepillen voor mensen zonder overleg, want een deel daarvan is giftig voor honden.
  4. Wrijf niet over de vacht. Spoel ze af of rol er met een kledingroller of plakband over om losse haren te verwijderen.
  5. Was je eigen kleren en de hondendeken op 60 graden, zoals het RIVM aanraadt.

Heeft je hond aan een nest gezeten maar zie je nog niets, spoel dan toch zijn bek en houd hem een paar uur goed in de gaten. Ga je wandelen in een streek met veel eiken, zoek dan vooraf een dierenarts in de buurt op. In je EHBO-kitje voor onderweg passen een paar wegwerphandschoenen en een fles water.

Meldingen en waarschuwingen in België

Een ministeriële omzendbrief van 12 oktober 2020 legt de verdeling vast. Op openbaar domein is de gemeente verantwoordelijk. Op privégrond moet de eigenaar het nest op eigen kosten laten verwijderen door een gespecialiseerd bedrijf. De brandweer grijpt alleen in op vraag van de gemeente, als een nest op openbaar domein de veiligheid of de volksgezondheid bedreigt.

In Vlaanderen meld je een nest bij je gemeente, vaak bij de milieudienst. Veel gemeenten hebben daarvoor een meldingsformulier of app waarin je de plek op een kaart aanduidt en een foto toevoegt. Een nest langs een jaagpad of kanaal meld je bij De Vlaamse Waterweg. In Brussel loopt de melding ook via de gemeente. In Wallonië heeft elke gemeente een référent chenille processionnaire die meldingen opvolgt. Op chenille-processionnaire.wallonie.be staat een kaart met bekende nesten. Kijk naar de datum van die kaart, want ze wordt niet elk jaar bijgewerkt.

Meldingen en waarschuwingen in Nederland

In Nederland meld je een nest in de openbare ruimte bij je gemeente, via de website of een meldapp zoals Fixi. De gemeente laat het nest meestal wegzuigen. Staat de boom op privégrond, dan zorgt meestal de eigenaar ervoor. Veel gemeenten zetten in het seizoen waarschuwingsborden bij plekken met veel nesten, soms ook aan de ingang van een natuurgebied. Met vragen over klachten bij mensen kun je bij de GGD terecht. Het Kennisplatform Processierups (processierups.nu) bundelt de kennis over beheer en bestrijding.

Wandelen in het seizoen

Zie je een waarschuwingsbord of een grijs, spinselachtig nest op een stam, houd je hond dan aan de lijn en loop met een boog om de eik heen. Haal een nest nooit zelf weg: daarbij komen juist veel haren vrij. Op veel plaatsen moet hij in natuurgebieden sowieso aan de lijn, zie mag mijn hond hier los. Tussen mei en september kies je beter een route langs weides of water dan een eikenlaan. Laat je hond rennen in een omheind losloopgebied waar je de bomen kent. Kijk na de wandeling in zijn bek en ogen, op hetzelfde moment dat je zijn vacht nakijkt op teken.

Veelgestelde vragen

Is de eikenprocessierups gevaarlijk voor honden? Ja. De brandharen veroorzaken bij een hond een dikke, rode tong, gezwollen lippen en tranende ogen, meestal binnen enkele uren na het contact. Bij een zware reactie kan weefsel van de tong afsterven. Ga bij klachten aan bek of tong meteen naar de dierenarts.

Wat doe ik als mijn hond aan een nest van de processierups heeft gezeten? Trek handschoenen aan, spoel zijn bek, lippen en ogen met lauw water en bel meteen je dierenarts. Wrijf niet over de vacht. Losse haren haal je eruit met plakband of een kledingroller, of je spoelt de vacht af.

Zijn processierupsen in de herfst en winter nog gevaarlijk voor mijn hond? Ja. De rupsen zijn dan verdwenen, maar oude nesten en losse brandharen blijven jarenlang actief. Het RIVM spreekt van zes tot acht jaar op plekken waar de rups heeft gezeten.

Waar meld ik een nest van de eikenprocessierups? In Vlaanderen en Brussel bij je gemeente, in Wallonië bij de référent chenille processionnaire van je gemeente. In Nederland meld je een nest bij de gemeente, via de website of een meldapp. Staat de boom op privégrond, dan moet de eigenaar het nest laten verwijderen.